Fon Tartışmasıyla Fındık Fiyatındaki Makas Aynı Güven Sorununu Gündeme Taşıdı

Türkiye’nin ekonomi gündeminde bir yanda fon soruşturması, diğer yanda fındık üreticisinin yaşadığı fiyat sorunu tartışılıyor. Sermaye Piyasası Kurulu, tasfiyesine karar verilen 131 fonda 455 bin 758 tekil yatırımcının bulunduğunu açıkladı. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinde ise Türkiye’de kayıtlı fındık üreticisi sayısı 442 bin olarak yer alıyor. Başka bir değerlendirmede üretici sayısının 450 bin civarında olduğu, bunların yaklaşık 120 bininin Ordu’da bulunduğu belirtiliyor.

Fon soruşturmasıyla ilgili kamuoyunda yaklaşık 20 milyar dolarlık bir büyüklükten söz ediliyor. Bu rakam, fonlarda yaşanan zarar iddialarının yanı sıra sorumluların belirlenmesi, mağduriyetlerin giderilmesi ve finans piyasalarına duyulan güvenin yeniden sağlanması konularını da gündeme taşıdı.

Yeni Şafak yazarı Ersin Çelik, 23 Eylül tarihli yazısında fon krizinin ekonomik boyutunun ötesinde siyasi sonuçlar doğurabileceği değerlendirmesinde bulundu. Çelik, iktidara yakın kişilerin halkın birikimlerine zarar vermesi halinde hesabın ikna edici biçimde sorulmamasının ve mağduriyetlerin giderilmemesinin ciddi bir güven krizine yol açabileceğini yazdı. 25 Eylül’de yayımlanan yazısında ise ilk değerlendirmesinin bazı kesimler tarafından bağlamından koparıldığını belirterek kendisine yönelik tepkilerden söz etti.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın soruşturmayı genişlettiği, bazı şüpheliler hakkında işlem başlatıldığı ve bağlantılı şirket yöneticilerinin malvarlıklarının dondurulmasının gündeme geldiği bildirildi.

Fındıkta kilogram başına 70 liralık fark

Fon tartışması sürerken Karadeniz’de fındık üreticisinin karşı karşıya kaldığı fiyat farkı da ekonomik güven başlığı altında değerlendiriliyor. TMO, 2026/27 sezonu için kabuklu fındık alım fiyatını Levant kalite için 250 TL, Giresun kalite için 255 TL olarak açıkladı. Yüksek randımanlı ürünlerde ise ilave ödeme uygulanıyor.

Serbest piyasada fiyatların yaklaşık 180 TL seviyesinde seyretmesi, TMO’nun açıkladığı fiyatla piyasa arasındaki farkın kilogram başına yaklaşık 70 TL olmasına neden oluyor. 700 bin tonluk bir rekoltenin tamamı üzerinden yapılan teorik hesaplamaya göre 700 milyon kilogram üründe bu fark 49 milyar TL’ye ulaşıyor. Hesap, her üreticinin ürününü 180 TL’den sattığı anlamına gelmiyor; yalnızca fiyat makasının toplam üretim üzerinden oluşturabileceği ekonomik büyüklüğü gösteriyor.

Kamuoyunda fon krizi için dile getirilen 20 milyar doların, dolar kurunun 48,96 TL olduğu varsayımıyla 979,2 milyar TL’ye karşılık geldiği hesaplanıyor. Bu tutarın 700 milyon kilogramlık fındık üretimine bölünmesi halinde kilogram başına yaklaşık 1.399 TL’lik bir değer ortaya çıkıyor. Ancak bu karşılaştırma, iki rakamın aynı ekonomik niteliğe sahip olduğu anlamına gelmiyor. Fonlardaki zarar iddiaları sermaye piyasalarıyla, fındıktaki sorun ise üreticinin ürününü hangi fiyattan satabildiğiyle ilgili.

Ordu’da fiyat tartışmasının siyasi karşılığı

Fındık fiyatı, Ordu’da ekonomik olduğu kadar sosyal ve siyasi bir konu olarak da öne çıkıyor. Geçmişte AK Parti Ordu İl Başkanlığı görevinde bulunan Halit Tomakin, kentte siyasetçi ile halk arasındaki ilişkide fındık fiyatı ve ulaşım yatırımlarının önemli iki başlık olduğunu ifade etmişti.

AK Partili Fatsa Belediye Başkanı İbrahim Etem Kibar da serbest piyasada fiyatların 150-160 liraya kadar gerilediğini belirterek “Fındığın geleceği ciddi tehdit altında” uyarısında bulundu. Üreticiler ise TMO’nun 250 TL’lik alım fiyatı açıklamasına rağmen serbest piyasanın neden yaklaşık 180 TL’de kaldığının araştırılmasını istiyor. Ticaret Bakanlığı’nın incelemeleri ile Rekabet Kurumu’nun değerlendirmeleri bu nedenle yakından takip ediliyor.

AK Parti Ordu Milletvekili Mustafa Hamarat’ın tüccarların üzerine düşeni yaparak fiyatı 250 TL’ye yaklaştırması gerektiği yönündeki açıklaması, bazı üreticilerin tepkisini çekti. Tepkilerde, devletin belirlediği fiyatın uygulanmadığı, TMO’nun alım süreçlerinin yetersiz kaldığı ve büyük alıcıların da tartışmaya dahil edilmesi gerektiği savunuldu.

MHP Ordu Milletvekili Naci Şanlıtürk’ün müfettişlerin sahada olduğu ve 250 TL’nin altında alım yapanların cezalandırılacağı yönündeki açıklamasına da benzer eleştiriler yöneltildi. Üreticiler, açıklama yerine doğrudan ve etkili denetim yapılmasını, fiyat farkının nasıl oluştuğunun ortaya konulmasını istedi.

Fındık üreticileri ayrıca gübre, ilaç, işçilik, budama, bahçe bakımı, hasat ve taşıma maliyetlerindeki artışa dikkat çekiyor. Ürünün önemli bir gelir kaynağı olduğunu belirten üreticiler, kilogram başına 70 TL’lik farkın sezon sonunda hane gelirinde ciddi kayba dönüştüğünü ifade ediyor.

Fon yatırımcılarıyla fındık üreticilerinin yaşadığı sorunlar hukuki ve ekonomik açıdan aynı nitelikte bulunmuyor. Ancak her iki başlıkta da kaybın hesabının sorulması, kurumların ne yaptığı ve güvenin nasıl yeniden sağlanacağı soruları öne çıkıyor. Tartışmanın yönünü, yalnızca açıklanan rakamlar değil, mağduriyet iddialarına karşı atılacak somut adımlar belirleyecek.