Altınordu Ziraat Odası Başkanı Atakan Akça: “Müfettişler İncelemeye İhracatçıdan Başlamalı”

Fındıkta Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) ile serbest piyasa arasındaki fiyat farkı, Ticaret Bakanlığı ve Rekabet Kurumu’nun başlattığı incelemeyle yeniden gündeme geldi. Üretici temsilcileri ve bölge siyasilerinin çağrılarının ardından müfettişler sahada çalışma yürütürken, Altınordu Ziraat Odası’ndan da konuya ilişkin rapor istendi.

Altınordu Ziraat Odası Başkanı Atakan Akça, serbest piyasa fiyatlarının TMO’nun açıkladığı alım fiyatının oldukça altında kalmasına daha önce tepki gösterdiklerini ve ilgili kurumları göreve çağırdıklarını hatırlattı. Akça, oda tarafından hazırlanan raporun çözüm önerileriyle birlikte müfettişlere gönderildiğini belirtti.

“İnceleme ihracat rakamlarından başlamalı”

İncelemenin üreticinin satış fiyatından değil, ihracat rakamlarından başlatılması gerektiğini savunan Akça, ürünün yurt dışına hangi fiyatla satıldığının ve hangi firmalar tarafından, nereden alındığının araştırılması halinde sorunun daha net ortaya çıkacağını söyledi.

Akça, “Ben bu inceleme yapılacaksa önce ihracat rakamlarından başlanarak aşağı doğru gelmesini temenni ederim. Yurt dışına ne kadar, kaç liradan satıldı? Hangi firma sattı, nereden aldı? Aşağı doğru gelerek incelenirse sıkıntının çok daha net ortaya çıkması sağlanır” dedi.

Yaş sebze ve meyve piyasasında yürütülen son soruşturmada ortaya çıktığını belirttiği fatura zincirine dikkat çeken Akça, benzer bir yapının fındıkta da oluşabileceğini ifade etti. Üreticiden alınan ürünün birinci, ikinci ve üçüncü aracılar üzerinden faturalandırıldığı, maliyetlerin satışa kadar yüksek gösterildiği bir yapı görüldüğünü belirten Akça, fındık incelemesinin doğrudan tüccar veya manavdan başlatılmaması gerektiğini dile getirdi.

Akça, incelemenin yalnızca ticari defterlerle sınırlı tutulmamasını, tüccar, manav, sanayici ve diğer işletmelerin depolarındaki fiziki stokların da kontrol edilmesini istedi. “Kağıt üzerinde inceleme yapılırsa sonuçlara ulaşmak zorlaşır. Depolarda ne kadar stok var, hangi firmanın deposunda ne kadar fındık bulunuyor, farklı bir yerde deposu var mı? Bunların tamamının incelenmesi gerekiyor” diye konuştu.

Firmaların yalnızca ticari faaliyet gösterdikleri adreslerdeki değil, farklı lokasyonlarda bulunan depolarının da denetlenmesi gerektiğini belirten Akça, ihracat fiyatlarına ilişkin verilere ihracatçı birlikleri, borsalar ve kamu kayıtları üzerinden ulaşılabileceğini söyledi.

Akça, “İhracatçının yurt dışına fındığı kaç liraya ihraç ettiğini biliyorsunuz. Bunlar devletin resmi kayıtlarında var. Dolayısıyla buradan başlanarak inceleme yapılmasının çok daha doğru olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

Ferrero ve büyük ihracatçılar için denetim çağrısı

İncelemenin yüksek miktarda fındık ihracatı yapan firmalardan başlatılmasının daha hızlı sonuç verebileceğini kaydeden Akça, Ferrero ile Türkiye’nin önde gelen ihracatçı firmalarının mercek altına alınmasını önerdi. Akça, “Ferrero’nun veya ilk 100’de, ilk 500’de yer alan ihracatçı firmaların denetime alınması halinde diğer sonuçlara ulaşmak çok daha kolay olacaktır. Türkiye’de en fazla 10-12 firmanın çok detaylı incelenmesiyle problemin nereden kaynaklandığı analiz edilebilir” dedi.

TMO’nun Levant kalite fındık için 250 lira alım fiyatı açıkladığını hatırlatan Akça, serbest piyasada bu seviyenin yüzde 30-40 altında fiyat oluşmasının sorgulanması gerektiğini belirtti. Akça, açıklanan fiyatın taban fiyat olduğunu ifade ederek, “Dolayısıyla burada olaya müdahale edilmesi ve bunun nedeninin sorulması lazım” ifadelerini kullandı.

FİSKOBİRLİK için yeniden yapılandırma önerisi

FİSKOBİRLİK’in üretici lehine daha etkin bir piyasa aktörü olması gerektiğini savunan Akça, kurumun yeniden yapılandırılmasını istedi. FİSKOBİRLİK’in üretici kooperatifi niteliğine rağmen serbest piyasa koşullarında faaliyet gösterdiğini belirten Akça, mevcut yapının üreticiye yeterli katkıyı sağlayamadığını söyledi.

Akça, “FİSKOBİRLİK artık işlevini yitirmiş. Yeniden düzenlenip üreticiye hizmet edecek bir kurum haline dönüştürülmesi elzem olmuştur. TMO sadece fındık alımıyla ilgili hamle yapan ve üreticinin yanında garanti olarak duran bir kuruluş. FİSKOBİRLİK ise hem marka değeri hem üreticinin birliği olması açısından yeniden yapılandırılmalı” dedi.

TMO’ya yaklaşık 210 bin tonluk randevu

Serbest piyasadaki düşük fiyatlar nedeniyle üreticinin ürününü zararına satmak durumunda kaldığını belirten Akça, üreticilerin TMO’ya yöneldiğini söyledi. Akça, şu ana kadar 200 bin tonu aşkın ürün için randevu alındığını ifade etti.

TMO’nun alımlarıyla ilgili bilgi veren Akça, yaklaşık 210 bin tonluk randevu alındığını, 80-100 bin civarında üreticinin randevu oluşturduğunu ve depolara yaklaşık 60 bin ton fındık girdiğini açıkladı. Alımların başlamasının üzerinden 20-24 gün geçtiğini belirten Akça, TMO’nun günlük ortalama 1.500 ton fındık aldığını kaydetti.

Yoğun talep üzerine TMO’dan ek depo ve ekip oluşturulmasını istediklerini aktaran Akça, ekip sayısının 80’e çıkarıldığını, talebin sürmesi halinde bu sayının 100’e kadar yükseltileceğinin kendilerine iletildiğini söyledi.

TMO alım kotalarının resmi rekolte rakamlarına göre belirlendiğini anlatan Akça, üreticilerden gelen talepler üzerine bazı ilçelerde artış yapıldığını belirtti. Altınordu’da 76 kilogram olan kotanın 100 kilograma, Ulubey’de ise 102 kilogramdan 123 kilograma çıkarıldığını ifade eden Akça, verimi 100 kilogramın üzerinde belirlenen ilçelerde kotanın yüzde 30 artırıldığını söyledi. Akça, “100 kiloya 130 kilo verme imkanı getirildi. Bu da iyi bir gelişme” dedi.